برابر ( 1 ) نهاده در صدر ، و زير او كهتر از او نهاده ، و فرود از او كهتر از او نهاده ، و همچنين بر نسق هر چه فروتر بود كهتر بود . و تبرى به دست داشت ، در آمد و همه را خورد بشكست و بر سبيل تهكّم و استهزا مىگفت : . . . أَ لا تَأْكُلُونَ ( 2 ) ، طعام نمىخورى ! ما لَكُمْ ( 3 ) لا تَنْطِقُونَ ( 4 ) ، چه بوده است شما را كه سخن نمىگويى ! چون همه را خورد ( 5 ) بشكسته بود جز آن ( 6 ) بت مهترين ( 7 ) ، تبر ببرد و بر دوش آن بت مهترين نهاد و برفت ، فذلك ( 8 ) قوله : * ( فَجَعَلَهُمْ جُذاذاً إِلَّا كَبِيراً لَهُمْ ) * ، در كلام حذفى و اختصارى هست ، و تقدير آن است كه : فانصرف و دخل على اصنامهم فجعلهم جذاذا . كسائى تنها خواند : جذاذا به كسر « جيم » جمع جذيذ ، كطويل و طوال و كريم و كرام ، [ جز ] ( 9 ) كه اين فعيل به معنى مفعول باشد ، يعنى مجذوذ ( 10 ) ، مكسور مقطَّع ( 11 ) ، من الجذّ . و الجذّ ، القطع ، و منه قوله : عَطاءً غَيْرَ مَجْذُوذٍ ( 12 ) اى غير مقطوع . و الجذّ و الحذّ ( 13 ) و الجزّ ( 14 ) و الحزّ ( 15 ) و الخدّ و الخذّ كلَّها نظاير بمعنى القطع . و باقى قرّاء خواندند : جذاذا ، على وزن فعال ، كرفات و حطام ، و اين بنا مختص باشد به اين معنى . * ( إِلَّا كَبِيراً لَهُمْ ) * ، نصب او بر استثناى موجب است . * ( لَعَلَّهُمْ إِلَيْه يَرْجِعُونَ ) * ، دو قول گفتند ، يكى آن كه : يرجعون الى ابراهيم ، اميد آن را كه ايشان باز آيند و آن احوال بينند و باشد كه ايشان را انتباهى بود از آنچه او ساخته بود كه گويد : [ . . . * ( فَسْئَلُوهُمْ إِنْ كانُوا يَنْطِقُونَ ) * ] ( 16 ) . و قولى ديگر آن است كه : يرجعون اليه ، اى من دينهم الى دينه ، اميد آن را كه ( 17 ) باشد كه ايشان از دين خود رجوع كنند و با دين او شوند . * ( قالُوا مَنْ فَعَلَ هذا بِآلِهَتِنا ) * ، در كلام محذوفى است ، و آن آن است كه : فلمّا ( 18 )

--> ( 1 ) . آط ، بربرا ، آج : بر برابر ، لب : برابر بر . ( 2 ) . سورهء صافّات ( 37 ) آيهء 91 و سورهء ذاريات ( 51 ) آيهء 27 . ( 3 ) . آط : و ما . ( 4 ) . سورهء صافّات ( 37 ) آيهء 92 . ( 5 ) . همهء نسخه بدلها ، بجز آز : خرد . ( 6 ) . آب ، آز : از . ( 7 ) . همهء نسخه بدلها را . ( 8 ) . همهء نسخه بدلها : و ذلك . ( 9 ) . اساس : ندارد ، از آط ، افزوده شد . ( 10 ) . آب ، آج و . ( 11 ) . مش : منقطع . ( 12 ) . سورهء هود ( 11 ) آيهء 108 . ( 13 ) . آط ، آج : و الجز . ( 14 ) . آط : و الحذ ، آج : و الجذ . ( 15 ) . آط : والجذ ، آز : و الجد ، آج : و الجز . ( 16 ) . اساس : ندارد ، به قياس با نسخهء آط ، از قرآن مجيد افزوده شد . ( 17 ) . آب آن را . ( 18 ) . آج ، لب : فلا .